Thuở ban đầu, chỉ có bóng tối...
và sau đó, ầm...
Thời gian, không gian và vật chất
đã bắt đầu hình thành.
Giờ hãy nhìn rộng hơn so với cái ta tưởng tượng
vượt qua những giới hạn thực tại
ở nơi ta gọi là... Vũ trụ.
Trong vũ trụ, nguy hiểm có thể đến từ mọi hướng
những vật thể ngoài không gian
tia bức xạ vô hình chết người đến từ mặt trời,
các vụ lở đất dữ dội từ phía trên và động đất từ bên dưới.
Vũ trụ cũng là nơi cuối cùng mà bạn muốn ở.
Cái gì khiến lửa cháy dữ dội hơn cả khi ở trên Trái đất?
Điều gì sẽ xảy ra với ai đó
bị phơi trần trước không gian vũ trụ đáng sợ?
Nước bọt, máu, biến đổi từ dạng lỏng
thành dạng hơi.
Hãy thắt dây an toàn và chuẩn bị đối mặt với "Những thảm họa vũ trụ".
Biên dịch: kael - VT Teamsub Viettorrent.vn
Năm 2030.
Một nhóm các phi hành gia
ấn vào nút "lên" trong thang máy không gian.
Thang sẽ đưa họ lên được phi thuyền
nơi họ sẽ bay vào quỹ đạo.
Thật mừng khi họ không phải dùng đến
một vụ nổ nào để phóng tên lửa.
Chúng tôi có thể tạo ra những sợi nano-cacbon
bền hơn cả thép.
Chúng đủ khỏe
để giữ một thang máy lơ lửng trong không gian
giúp bạn có thể lên trời.
Sợi cáp 60.000 dặm sẽ được nối với trạm
tự quay với tần suất tương tự của Trái Đất.
Giống như một vệ tinh địa tĩnh,
nó sẽ được cố định tại một điểm trên mặt đất.
Một thang máy không gian như vậy luôn là mơ ước của các phi hành gia.
Nhưng thang máy trong mơ đó
cũng có thể là cơn ác mộng.
Chiếc thang máy ấy cần phải được gắn một đầu vào Trái Đất.
Nhưng điều gì xảy ra nếu những cơn bão ập tới
và, bất ngờ những chiếc dây buộc bắt đầu đứt ra từng sợi?
Với dây cáp vẫn nằm lơ lửng trong không gian,
nó sẽ bắt đầu lắc lư mạnh,
đánh bay các vật thể đi xa hàng trăm dặm.
Và cũng có thể một kiểu máy tính điều hành
hay trục trặc bộ phận đẩy có thể đánh bật trạm chuyển tiếp trong vũ trụ
làm đứt sợi cáp ở phía trên.
Nếu điều đó xảy ra khi một đoàn đang đi lên hoặc xuống cáp
đó có thể sẽ là chuyến phiêu lưu cuối cùng trong cuộc đời của họ.
Và sợi cáp 60.000 dặm sẽ liệng về phía Trái Đất,
độ dài đủ để cuốn một vòng quanh Trái Đất,
gần bằng 3 lần xích đạo, tạo ra sự hủy diệt rất lớn.
Sẽ không chỉ nguy hiểm
với những người bị vạ lây
năng lượng động năng
lao qua bầu khí quyển, một mối đe dọa tới việc định vị
và mối nguy hiểm sẽ còn tiếp tục tồn tại
mà con người còn phải đối mặt.
Đó chỉ là một trong số vô vàn những nguy cơ
có thể xảy đến với những nhà du hành không gian.
Sống trong vũ trụ cũng ẩn chứa nguy hiểm.
Nhiều khu vực trên mặt trăng hay sao Hỏa
sẽ luôn bị đe dọa bởi những nguy cơ từ khắp mọi nơi
đặc biệt là từ phía trên
nơi các tia bức xạ chết người lao đến.
Nếu đi bộ trên bề mặt mặt trăng,
tôi dám cá quan tâm số một của bạn là những tia lửa từ mặt trời.
Mặt trời phát luồng sáng lớn.
Các hạt proton từ ánh sáng đó sẽ giết chết bất cứ một phi hành gia nào.
Khoảng 20 năm trước đã có một vài luồng sáng như vậy
và nếu các phi hành gia đi bộ trên mặt trăng
và chỉ mặc bộ quần áo vũ trụ thì họ sẽ không thể sống sót trở về.
Trên Trái Đất, chúng ta được bảo vệ khỏi các tia cực tím.
Bầu khí quyển và từ trường của Trái Đất giống như một hàng rào bảo vệ
chỉ cho phép một lượng hạt vô cùng nhỏ đi qua.
Trên mặt trăng và sao Hỏa, bạn sẽ bị thiêu rụi.
Mặt Trăng không hề có khí quyển hay từ trường.
Sao Hỏa hầu như không có khí quyển
và từ trường rất yếu.
NASA cẩn trọng với những luồng sáng đó
bởi nó đã gần như giết chết các phi hành gia trên tàu Apollo.
Nhóm phi hành gia hạ cánh lên mặt trăng đã khá may mắn.
Tháng 8/1972, một luồng sáng đã xuất hiện.
Đó là Đại bão mặt trời
vô tình xảy ra
giữa thời điểm phóng tàu Apollo 16 vào tháng tư
và Apollo 17 vào tháng mười hai cùng năm đó.
Nếu có phi hành đoàn nào đó
đang ở trên mặt trăng, thì có lẽ họ đã thiệt mạng.
Những tác động của nó cũng tương tự với những người
đã thiệt mạng trong các vụ nổ bom tại Hirosima và Nagasaki,
nạn nhân không thiệt mạng do những tiếng nổ khởi đầu,
mà là do phải hứng chịu lượng tia phóng xạ quá lớn
chỉ trong vòng vài tích tắc.
Một phi hành gia ở trong tình huống ấy không kịp phản ứng lại.
Dòng hạt chết người đâm xuyên cơ thể
hủy diệt các tế bào chỉ trong vài giây.
Vì vậy không lạ gì khi các phi hành gia
phải luôn trong trạng thái báo động.
Chúng tôi cần có báo cáo thời tiết
nhưng phải là báo cáo thời tiết vũ trụ.
Cần phải có cả các vệ tinh quay quanh mặt trời
báo trước sự xuất hiện của các luồng sáng.
Ánh sáng mặt trời mất 8 phút để tới mặt trăng.
Đến sau nó là các hạt vật chất
bức xạ chết người.
Bạn có một vài phút, hay nửa giờ
để vào trong hầm trú ẩn.
Loại bão này có thể kéo dài một vài ngày.
Và một lựa chọn để tồn tại là sống ở dưới mặt đất.
Nhưng cũng đừng để địa hình cằn cỗi đó lừa bạn.
Mặt trăng và sao Hỏa vẫn là các thiên thể hoạt động
với những thảm họa tự nhiên tương tự trên Trái Đất.
Tôi đang ở trong một cái hang tại sa mạc Mojave
sâu khoảng 5 đến 6 feet lớp đá.
Và, ở dưới một cái hang đá như vậy cũng có thể là một cách để tồn tại
trên mặt trăng hay sao Hỏa.
Trên bề mặt của sao Hỏa và mặt trăng
có các bức xạ vũ trụ.
Sao Hỏa có bão cát.
Khi ở bên dưới mặt đất, chúng ta sẽ an toàn
nhưng có những yếu tố nguy hiểm khác nữa.
Thử tượng tưởng khi có động đất
đá sẽ rơi xuống, chôn vùi chúng ta.
Động đất sao Hỏa hay mặt trăng,
có thể đe dọa tới khu vực trên mặt đất.
Mặt trăng và sao Hỏa không có mảng kiến tạo địa chất
như các mảng kiến tạo gây ra hầu hết các vụ động đất trên Trái đất
và núi lửa phun trào.
Và cũng không có dấu hiệu nào cho thấy núi lửa hoạt động.
Tuy nhiên mặt trăng và sao Hỏa có lõi rất nóng.
Khi áp suất đẩy từ đó ra khỏi bề mặt, đợt rung chuyển bắt đầu.
Và nơi nào có động đất, nơi đó thường có thảm họa khác.
Mới gần đây, chúng tôi đã quan sát được một vụ sụt lở đất trên sao Hỏa.
Hiện tượng đó đã được ghi lại bằng camera.
Vậy nên chúng tôi biết điều này xảy ra...
và cũng thật khó để biết trước.
Chúng tôi đã đặt cơ sở nghiên cứu ở vài nơi
tưởng là có vẻ an toàn tuyệt đối,
nhưng sau đó một vài năm,
mới nhận ra rằng có một vụ sụt lở đất đáng sợ.
Các nhà khoa học vẫn chưa lí giải được cái gì gây ra vụ sụt lở đất năm 2008
gần cực Bắc của sao Hỏa.
Đó là một khu vực đã bị đóng băng,
và nơi đó được cho chủ yếu là băng đá.
Đó có thể là nơi để khu định cư được xây dựng
tận dụng việc biến đổi băng đá thành nước uống.
Tuy nhiên chỉ một dư chấn cũng làm xô lệch các lớp đất bề mặt gần đó
Tính sao nếu có một vết rạn nứt chạy ngay dưới tòa nhà?
Trong tương lai, những người sống trên mặt trăng và sao Hỏa
sẽ phải đối mặt với nhiều nguy cơ
trong đó có thảm họa động đất.
Chúng không hoạt động như trên Trái đất.
Chúng diễn biễn theo nhiều xu hướng
theo những cách không ngờ tới,
đó thực sự là vấn đề với chúng ta.
Bởi kiến thức hiện tại của chúng ta về những thế giới mới đó
vẫn còn rất hạn chế,
vì thế có thể trong tương lai,
chúng ta sẽ đặt mình ngay trên chỗ có rạn nứt phía dưới
mà không hề biết cái gì bên dưới.
Hơn nữa trọng lượng luôn là một vấn đề quan trọng
khi xem xét đến việc di chuyển đồ vật trong không gian,
những tòa nhà mỏng manh dễ chịu tác động ghê gớm
đặc biệt là lớp ngoài cùng.
Nếu có điều gì đó xảy ra với lớp bảo vệ này
thì rắc rối lớn sẽ xảy đến.
Khi dưỡng khí thoát ra ngoài những tòa nhà này
bạn phải mau chóng tìm cách
chui vào một bộ đồ du hành nào đó để thoát hiểm.
Bạn sẽ không mất mạng nếu như
khí ô-xi và áp suất không khí trong tòa nhà không bị thay đổi đột ngột.
Trên sao Hỏa, có một lớp khí quyển khá mỏng
nhưng lại không thể dùng để hô hấp do thành phần chủ yếu là cacbon dioxit.
Trên mặt Trăng chỉ có chân không.
Nhưng bạn vẫn có cách
một khi chúng ta biết rút kinh nghiệm từ những vụ tai nạn công nghiệp
trong những phòng chân không ở Trái Đất.
Tiếp xúc trần với nó được khoảng một phút thì có thể sống được.
Nếu bạn ở trong chân không quá lâu,
sẽ không có đủ ô-xi
khí ni-tơ sẽ tràn ngập trong máu và các cơ quan trong cơ thể bạn,
gây ra hiệu ứng bong bóng.
Đó là sự yếu đi do giảm sức ép.
Nếu bạn nín thở,
lá phổi bị tác động...
phổi của bạn sẽ vỡ tan hòa cùng với máu
và hiện tượng này gọi là sự nghẽn khí.
Có rất nhiều thứ có thể gây ra cái chết
từ việc phơi trần trong chân không.
Hiện tượng sốc nhiệt cũng luôn tiềm ẩn.
Nhiệt độ trên mặt trăng
có thể lên đến 240 độ F
hoặc xuống dưới -290 độ F.
Sao Hỏa cũng trở nên lạnh như vậy
cho dù bạn có may mắn
khi tận hưởng một ngày nắng ấm 70 độ đi chăng nữa.
Bầu không khí không thể thở được
khiến việc ra ngoài không mặc đồ vũ trụ trở nên thật ngớ ngẩn.
Một thứ khác nữa
mà cần được chú ý cẩn thận
đó là thiên thạch.
Chính những hố lún trên mặt trăng đã nói lên điều đó.
Một mục tiêu dễ dàng.
Chúng ta tương đối thoải mái khi ở đây,
dưới sự bảo vệ của các lớp này.
Bầu khí quyển dày
hấp thụ và đốt cháy các thiên thạch.
Nhưng trên mặt trăng, không gì cả.
Chẳng có lấy một bầu khí quyển dày.
Chúng ta hoàn toàn phơi trần trước các yếu tố chết người từ vũ trụ.
Sao Hoả có một lớp khí quyển mỏng,
nhưng không thể có nơi nào lí tưởng hơn trái Đất.
Một lần nữa, chúng ta phải đối mặt với yếu tố đáng sợ từ vũ trụ.
Những thiên thạch loại nhỏ cỡ chỉ vài inch hay nhỏ hơn nữa
được gọi là tiểu thiên thạch
va đập nhiều nhất và rất bất ngờ.
Khi bạn đang đi bộ trên sao Hỏa...
và một vật thể chỉ bằng hạt cát
bắn vào chiếc áo du hành.
Đó sẽ là một vấn đề nghiêm trọng.
Áp suất trong chiếc áo sẽ bị sụt giảm.
Và đồng nghĩa với việc mạng sống bị đe dọa.
Nhiều người đang làm việc trên các hành tinh khác
thì những điều trên có thể xảy ra.
Trường hợp hi hữu này tương tự như việc một tia chớp
đánh vào một vật thể sống.
Những tiểu thiên thạch có thể tạo ra các lỗ thủng
trên các bức tường của những tòa nhà.
Giống như các trạm vũ trụ, các khu căn cứ được xây dựng
gồm nhiều khu hoặc các hệ thống.
Và chỉ khi các phi hành đoàn phải đóng kín các vùng
của một trạm vũ trụ trong trường hợp khẩn cấp, thì các căn cứ cũng được tiến hành tương tự.
Người ta hi vọng có thể theo dõi các thiên thạch lớn
nhằm dự đoán sự xuất hiện của chúng.
Tuy nhiên việc sơ tán sẽ chẳng tác dụng gì.
Cú va chạm cũng gây ra dư chấn xa hàng dặm.
Một thiên thạch rộng 10 foot có thể tạo ra vụ nổ tương đương sức mạnh
của 6.000 - 8.000 tấn thuốc nổ TNT.
Những mảnh vụn sẽ phá hủy các tòa nhà chung quanh.
Và bất kì thứ gì gặp phải va chạm trực tiếp
sẽ khó có thể còn sót lại chút bằng chứng cho thấy nơi đây từng có sự tồn tại.
Có vẻ như các nhà du hành
không bao giờ sống tại các khu vực gần miệng núi lửa của sao Hỏa.
Và mặt trăng cũng chưa từng chứng kiến bất kì một lần núi lửa phun trào nào
trong suốt vài tỉ năm trước.
Thậm chí những tàn tích cổ xưa của những ngọn núi lửa này
vẫn có thể gây ra những tai họa khôn lường đối với phi hành đoàn trong tàu vũ trụ.
Trên mặt trăng và sao Hỏa đều có dấu vết của những dòng chảy dung nham.
Do đó chúng ta có thể sẽ tìm thấy ở đó những thứ này,
các hang động núi lửa.
Tưởng tượng rằng bạn lái xe dọc theo bề mặt.
Đi qua một trong số chúng, bạn không hề nghĩ đến nó
sẽ có thể làm hỏng ngày của bạn, hay phá hỏng cái xe bạn đang chạy.
Bạn có thể nằm dưới đáy cái hố mà không thể tìm đường trèo lên.
Thậm chí thử tưởng tượng một trong những hang động núi lửa này
được phủ phía trên bởi một lớp đá núi lửa mỏng.
Bạn di chuyển phía trên nó, và nó cho bạn rơi xuống.
Nhưng không phải tất cả thảm họa vũ trụ đều trở nên bi thảm như vậy.
Sự cạn kiệt các nhu yếu phẩm có thể là vấn đề đáng sợ nhất.
Do mặt trăng ở khá gần Trái Đất
nên việc tiếp tế chỉ mất một vài ngày.
Với sao Hỏa, việc tiếp tế sẽ cần từ vài tháng đến hàng năm,
tùy thuộc vào các hành tinh có thẳng hàng hay không.
Trên sao Hỏa, nếu như bạn gặp rủi ro và không có đủ lương thực
việc cung cấp lại cho bạn sẽ mất từ hai đến ba năm.
Bạn nghĩ mình đã có đủ để duy trì
nhưng trong vụ tai nạn, bạn mất một nửa, vậy là toi rồi.
Điều đó thực sự nghiêm trọng.
Ý tôi đó là bạn cần phải dự trữ
nhiều hơn so với mức bạn cần.
Nghĩa là bạn cần tích số lượng đủ dùng trong 5 đến 6 năm.
Việc sống trên những hành tinh gần
trên các trạm không gian và các chuyến bay vũ trụ dài ngày
đã cho ta thấy nhiều điều về những hiểm họa vũ trụ.
Hỏa hoạn là kẻ thù số một.
Lí do ở đây là phi thuyền bình thường
có lượng ô-xi cao hơn so với khí quyển
được nén đặc lại dưới áp suất.
Chúng tràn ngập xung quanh các thiết bị điện
và các thiết bị điện thì luôn tạo ra nhiệt và thường xuất hiện các tia lửa điện.
Sự kết hợp này thật là tồi tệ.
May mắn là các nhà thiết kế đã tìm ra cách giúp các phi hành đoàn dập lửa nhanh chóng
dù ở phía xa trung tâm điều khiển hàng dặm.
Đây là mô hình trong khoang lái
mà chúng tôi dùng để huấn luyện các phi hành gia.
Trong hàng tá những bảng điều khiển bạn thấy,
bạn sẽ thấy những cái lỗ nhỏ như thế này.
Và những cái lỗ đó có tác dụng dập lửa
trong trường hợp có lửa cháy phía sau khoang điều khiển
bạn có thể ấn vào cái lỗ đó để dập tắt lửa.
Andrew Thomas biết một vài điều về những đám cháy trong vũ trụ.
Năm 1988, tại trạm không gian Mir, một vụ cháy lớn đã xảy ra.
Những đám khói kéo ùn ùn vào buồng cabin.
Các phi hành viên phải lao vào không trung khi còn đang mặc đồ bảo hộ..
quyết tâm giữ bằng được nguồn không khí quý giá bên trong.
Và khi ở ngoài không gian, lửa là một trong những mối đe dọa nguy hại nhất.
Năm 1988, nhà du hành Andrew Thomas của NASA ...
đang làm việc với hai nhà du hành Nga khác.
Bỗng nhiên một ngọn lửa bùng lên.
Trớ trêu thay, ngọn lửa bắt đầu...
khi họ đang lau cái máy lọc khí...
một trong số các bộ lọc được thiết kế để lọc bỏ khí CO2
và các chất độc khác có trong môi trường chân không.
Toàn bộ lượng khói đã bay vào cabin.
Và do đó, một khu vực cabin của trạm
bị ngập trong khói.
Tất cả các thiết bị lọc khí
đã làm cho những đám khói này lan đi khắp tàu
vì thế chỉ trong hai giờ,
cả con tàu đã ngập ngụa khói.
Lúc đó chúng tôi chỉ còn nước ngồi chờ các thiết bị lọc khí..
lọc bỏ toàn bộ khí độc ra bên ngoài.
Công việc đó mất khoảng hai ngày.
Sau đó chúng tôi tính toán lượng độc hại đang có trong môi trường.
Khi lượng khí CO ở mức quá cao như vậy...
bạn sẽ cảm thấy buồn nôn và chóng mặt...
cộng thêm chút đau đầu do thiếu ô-xi.
Cảm giác lúc đó thật tệ.
Sự nguy hiểm của những ngọn lửa trong không gian..
lớn hơn nhiều so với thực tế là bạn không thể mở cửa sổ lấy không khí để thở
hay chỉ đơn giản là gọi cứu hỏa.
Hỏa hoạn nguy hiểm hơn nhiều khi chúng xảy ra trên phi thuyền trong môi trường chân không.
Thứ mà chúng ta nhìn thấy là ngọn lửa của nến.
Ảnh phía dưới là một cây nến trong điều kiện trọng lực bình thường.
Bạn thấy là ngọn lửa hướng lên trên vì sức nổi
đẩy khí nóng lên cao.
Ảnh bên trên cũng cùng cây nến đó,
nhưng không có trọng lực ở đây.
Columbia Spacehab đóng khoang lại.
Đám khói sẽ được bắt đầu tại đây trong khoảng 15 giây nữa.
Khí nóng không di chuyển lên trên...
và cái bạn có là một ngọn lửa hình cầu.
Có ngọn lửa...
nên quá trình tắt điện cho khoang hai bắt đầu.
Đặt một máy phát hiện khói trên trần nhà như ở Trái đất
không có tác dụng ở trong vũ trụ.
Thay vào đó, các máy dò được đặt ngay cạnh các thiết bị hút nhỏ bé này
có nhiệm vụ kéo hút bất kì thứ khí độc nào về phía máy dò.
Để thấy được sự nguy hiểm của lửa trong vũ trụ...
Giáo sư Fernandez cùng đội ngũ của Pello tiến hành các thử nghiệm
tại trường đại học California, Berkeley, phòng thí nghiệm đốt cháy
và trên máy bay KC-135 trong vài đợt bay ngắn vô trọng lực.
Theo lí thuyết, ngọn lửa trong điều kiện vô trọng lực sẽ không quá mạnh và lớn
vì khí nóng không nở ra
có nghĩa rằng khí lạnh không bị kéo vào bên trong khoang tàu
để tiếp tục duy trì ngọn lửa.
Nhưng họ phát hiện ra sự nguy hiểm của lửa trong phi thuyền còn lớn hơn thế.
Hệ thống điều hòa tạo ra các luồng khí nhỏ.
Những luồng khí đó mang theo không khí tiếp thêm năng lượng cho ngọn lửa.
Cùng thời điểm đó, dòng khí thấp và việc thiếu trọng lực
không chuyển được nhiệt đi nhanh như trên Trái đất.
Kết quả...
Các loại đám cháy này trở nên nóng hơn và nguy hiểm hơn
so với ở điều kiện trọng lực thường.
Và lửa trở thành cái gì đó hơn cả mối nguy hại
bên trong con tàu Bạch Dương/Thiên Lang
được thiết kế để thay thế con tàu cũ.
Điều họ quyết định làm
đó là giảm thiểu áp suất và tăng lượng ô-xi.
Bằng cách này, thời gian chuẩn bị được rút ngắn lại
đối với các nhà du hành
để đi từ trong tàu ra bên ngoài.
Điều chúng tôi đang làm là kiểm tra các chất liệu
tại môi trường giả thiết đó.
Chúng tôi rút ra một điều về môi trường mà chúng đã chọn
cho thế hệ phương tiện tiếp theo
mọi thứ thực ra bắt đầu nhanh hơn khoảng 20%
so với khi ở môi trường hiện tại.
Sự kết hợp nồng độ ô-xi cao và dòng không khí thấp
có nghĩa đến cả kim loại cũng có thể bắt lửa.
Viễn cảnh kinh hoàng đó là
những người trên trạm vũ trụ sẽ không thể nhanh chóng dập tắt đám cháy.
Nó lan quá nhanh.
Ngay cả khi họ có mặt nạ ô-xi
thì sức nóng của đám cháy sẽ chắc chắn giết chết họ.
Và nếu có thể sống sót sau đám cháy
thì hệ thống thanh lọc cũng hoàn toàn quá tải.
Họ cũng sẽ chết vì khí độc từ đám khói.
Cơ hội sống duy nhất khi gặp phải trường hợp đó là
bỏ con tàu và quay về trong một tàu con cứu hộ
nếu nó vẫn chưa bị phá hủy.
Đó là mấu chốt sống sót của phi hành đoàn trên tàu Apollo 13.
11/4/1970.
Phi đoàn ba người đi vào không gian.
Hai ngày sau, trên đường đến mặt trăng
một khoang chứa ô-xi bất ngờ nổ tung.
Vụ nổ khiến ô-xi mất đi đáng kể
và phá hủy hệ thống điện của khoang dịch vụ.
Phi hành đoàn buộc phải sống trong khoang tăm tối chật hẹp.
Apollo 13 là trường hợp điển hình của sự thất bại không làm chết người.
Nó xảy ra đúng thời điểm.
Nó xảy ra khi họ đang trên đường đến mặt trăng
vì thế họ có thể sử dụng khoang Mặt trăng như một thuyền cứu hộ
và quay về Trái đất.
Nếu như vụ tương tự xảy ra sau khi đã đáp xuống mặt trăng,
khi mà Lovell, Swigert, và Haise đang trên đường trở về Trái đất,
thì họ sẽ không thể làm được gì.
Chắc chắn họ sẽ chết.
Hỏa hoạn là mối đe dọa đáng sợ bên trong bộ đồ vũ trụ.
Trong quá trình ra ngoài không gian, được gọi tắt là EVA
hay các hoạt động bên ngoài con tàu
bộ đồ vũ trụ cần phải được giữ ở áp suất thấp.
Làm việc ngoài khí quyển Trái đất
là chìa khóa của sự linh hoạt.
Nếu bạn có một bộ đồ vũ trụ
bạn sẽ như đang ở trong một quả bóng bay
và không thể di chuyển.
Với áp suất thấp, giống như một người leo núi
trong tầng không khí mỏng của đỉnh Everest
các nhà du hành cần thở với ô-xi 100% nguyên chất.
Đây là phần cánh tay của bộ đồ.
Nó bị đốt cháy vào năm 1980 ở Trung tâm vũ trụ Johnson
khi đang làm vài cuộc kiểm tra
với hai nguồn ô-xi khác nhau
và khi ngọn lửa xảy ra, nó thật sốc.
Họ đang đứng gần đó
và ai đó có nhiệm vụ phải mặc bộ đồ đó vào ngày tới
cho cuộc thử nghiệm khắc nghiệt.
Đó không đơn giản là một đám lửa tầm thường.
Ngay cả như thế, bộ đồ đó cũng đáng giá 3,1 triệu đô.
Và NASA cũng phải mất 20 triệu đô để phục hồi từ vụ cháy này
nói cách khác là thiết kế lại bộ đồ.
EVA( hoạt động ngoài con tàu) rất nguy hiểm với nhiều lí do khác nhau.
Thực tế, lần đi bộ vào không gian đầu tiên của thế giới đã kết thúc trong thảm họa.
Alexei Leonov đã là người đầu tiên làm điều đó
vào năm 1965.
Nhưng do gấp rút muốn hoàn thiện công việc ý nghĩa đó
và để qua mặt người Mỹ
phi hành gia người Xô-viết đã làm tắt khi mặc bộ đồ vũ trụ
và anh ta đã nổ tung.
Bộ đồ trở nên cứng đơ.
Nó không thể xử lí các khác biệt áp suất
giữa không khí để thở bên trong
và chân không bên ngoài vũ trụ.
Vấn đề là, bạn có một con tàu
trong khoang Soyuz khi anh ta đang bay, nó rất nhỏ
và hiểm họa nó sinh ra còn nhỏ hơn nữa.
Cuối cùng thì, một chút không khí đi ra ngoài
và chỉ đủ làm xẹp thứ đó
nên anh ta có thể trườn trở lại.
Nhưng anh ta sẽ nói với bạn rằng ngày hôm nay
có thể anh ta sẽ không thể làm được việc đó.
Một phi hành gia cho áp suất đi ra ngoài
để có thể vận động bên trong cũng ở trong cùng hoàn cảnh
với một thợ lặn lao ngược lên trên quá nhanh từ dưới nước sâu.
Ni-tơ bong bóng sẽ hình thành trong dòng máu
và không chỉ đau đớn đâu, nó sẽ giết chết bạn.
Trong EVA, một điều đơn giản, như là một dây cài không cẩn thận
hay một vụ va chạm cũng có thể gây thảm họa.
Ở bên ngoài một phi thuyền và đi bộ bên ngoài vũ trụ
là thứ nguy hiểm nhất đối với nhà du hành.
Một bước sai có thể chết người
đặc biệt nếu bước sai đó khiến bạn tách xa khỏi phi thuyền.
Có một ví dụ
trên một trạm vũ trụ của Nga, trạm Salyut
ở đó một phi hành gia không được buộc giữ lại
và anh ta ở trong khu vực khóa khí, theo dõi những thành viên khác
và anh ta từ từ bắt đầu trôi dạt ra
và những phi hành gia khác nhìn thấy và giữ anh ta lại.
Một người không được buộc giữ trong vũ trụ
không có hệ thống đẩy phù hợp để quay trở lại
sẽ cực kì nghiêm trọng.
Cơ bản là bạn mất tích giữa biển.
Ngay cả với một hệ thống đẩy, nó có thể sai sót
hoặc cạn nhiên liệu
trước khi du hành viên đến được mốc an toàn.
Phi hành gia sẽ đơn giản là trôi nổi trong vũ trụ.
Trạm vũ trụ quốc tế cũng không thể lần ra dấu vết ai đó.
Và nếu tàu vũ trụ bị cắt ngắn
thì cũng rất lâu để giải cứu.
Trong cái viễn cảnh đáng sợ này
phi hành gia sẽ sống sót thêm vài giờ với lượng ô-xi còn lại
để tiến dần đến mốc chết.
Chừng nào bộ đồ còn nguyên vẹn, áp suất sẽ không là vấn đề gì cả.
Hoặc là ô-xi cạn kiệt
hoặc hệ thống bỏ đi các-bon đi-ô-xít
sẽ dừng hoạt động.
Một trong hai cách đó, phi hành gia sẽ nghẹt thở
và tiếp tục bồng bềnh trong vũ trụ không có giới hạn.
Các đá vũ trụ có thể phá hủy các trạm thăm dò
thì cũng tạo ra mối đe dọa chết người với người đi lại ngoài vũ trụ
và cả con tàu.
Cộng với việc trong quỹ đạo Trái đất
những viên đá người lùn đó còn có cả bạn đồng hành: rác vũ trụ.
Tất cả chúng đều lao đi
với vận tốc 22000 dặm/giờ.
Ở mức này, vật thể mà chỉ là một mảnh nhỏ rộng một inch thôi
cũng có thể gây chết người.
Một viên đá thiên thạch nhỏ bay trong vũ trụ
không khác gì một trái bóng gôn bay trong không khí
với các khác biệt này:
đá thiên thạch nhỏ hơn rất nhiều.
Và vì nó di chuyển với tốc độ kinh hoàng
nên nó sẽ gây thiệt hại lớn hơn khi va chạm.
Nếu một viên đâm vào bộ đồ của bạn
nó sẽ tạo lỗ hổng trên đó.
Bạn không thể vá hay sửa nó được.
Trừ phi bạn có một người bạn ở ngay đó
nếu không bạn sẽ chết.
Không khí sẽ rò rỉ ra nhanh chóng.
Nó bay ra ngoài.
Máu bạn sẽ sôi lên.
Và cái gì khiến máu sôi lên?
Trong vũ trụ, làm sôi máu không phải do nhiệt.
Mà là hụt áp suất không khí.
Ý kiến máu sôi lên thực sự là do dùng sai từ.
Chất lỏng trong cơ thể bạn
đi từ trạng thái lỏng sang trạng thái khí.
Có rất nhiều điều khác nhau khi nói về cái xảy ra
với một người không được bảo vệ ngoài vũ trụ.
Đây là câu chuyện thật.
Khi chân không tràn kín bộ đồ
phần lỏng của lưỡi và mắt bắt đầu nổi bong bóng
cùng với nước bọt, các dòng bên trong, và máu.
Khi máu chuyển thành khí
ô-xi không di chuyển lên não hay bất kì đâu khác nữa.
Não dừng hoạt động trong vòng 15 giây
và nạn nhân bất tỉnh.
Ngay sau đó, phần tế bào còn lại của cơ thể sẽ chết.
Sự thay đổi nhiệt độ cũng đóng vai trò
vì vùng có ánh sáng mặt trời đạt đến 250 độ F
và vùng tối nhanh chóng tụt xuống
tới âm 250 độ.
Vậy lỗ hổng như thế nào mới là to với bộ đồ?
Bạn đang hỏi một lượng vật chất vô cùng nhỏ
để dừng một hạt lao đến
ở mức 7 km/s.
Bạn có thể thấy các lỗ này sau đợt thử nghiệm
có rất nhiều lớp
với các lỗ
và đây là loại giấy chịu áp lực.
Một lỗ khoảng 2-3 milimet.
Lỗ 4 mm thế này
đã được coi là thảm họa rồi.
May mắn là chưa có ai từng chịu số phận đó.
Các va đập có thể gây trở ngại theo nhiều cách khác nhau.
Vì thế NASA có bước tiến đáng kể trong việc mô phỏng
các đợt tấn công phá hoại của siêu tiểu thiên thạch xuống Trái đất.
Các nhà nghiên cứu bên trong Tòa nhà Siêu Tốc
của khu thử nghiệm White Sands ở Mexico
tạo các va đập sử dụng súng hơi hi-đrô nén.
Súng này hoàn toàn mang nhiệt
bắn các vật thể lên tới 19.000 dặm/giờ
vào phi thuyền và trạm không gian để tạo ra thiệt hại.
Với vận tốc đó, bạn có thể đi từ LA đến NY
chỉ trong vòng tám phút.
Thử nghiệm tiến hành hôm nay
trên tay nắm cửa ở trạm vũ trụ quốc tế ISS mà các nhà du hành vũ trụ sử dụng
khi ở bên ngoài của trạm
để chuyển dịch xung quanh trạm an toàn.
Găng tay của một số nhà du hành bị cắt xẻ nghiêm trọng.
Điều này rất được NASA chú ý
vì khi họ thiết kế trạm không gian
họ rất cẩn trọng loại bỏ các cạnh sắc bén
vì bạn không muốn cái gì đó làm rách
bộ đồ bảo hộ của nhà du hành
và tạo ra một lỗ hổng sau đó là nhiệm vụ chấm dứt.
Các kĩ thuật viên đặt tay nắm cửa vào trong buồng thử nghiệm
đặt một viên cực nhỏ khoảng 1/32 inch
nó sẽ vỡ vụn từng mảnh nhỏ một khi được bắn ra
sau đó cho thuốc súng vào nòng.
Chúng tôi lấy thuốc súng và đẩy tới thanh Pit-tông
nó sẽ nén khí hi-đrô ở mức 100.000 PSI.
Chính khí bị nén đó sẽ làm tăng tốc viên cực nhỏ
từ 0 đến 19.000 dặm/giờ.
Ba loại máy quay được sử dụng.
Một cái chụp nhanh, cái kia quay phim...
và cái thứ ba là một máy quay kĩ thuật số
lấy 16 hình ở 200 triệu hình/giây.
Kĩ thuật viên sẽ tránh ra sau một tấm chắn bảo vệ
và chuẩn bị khai hỏa.
Phòng thử nghiệm không có ô-xi hay các khí khác
để mô phỏng đúng chân không ngoài vũ trụ.
Giờ là thời điểm của sự thật.
Thiệt hại ở mức bao nhiêu mà siêu tiểu thiên thạch gây ra được?
Tuy rằng đó chỉ là một va chạm nhỏ
đó cũng đủ cho một vết hở với cấu trúc quá đủ
vì thế một nhà du hành có thể có găng tay của họ lộ đầy vết hở
và dẫn tới vết rách.
Và nếu một viên thử chỉ rộng 1/32 inch
có thể gây ra thiệt hại thế này
bạn sẽ không tin một vật lớn hơn phá hủy đến mức nào đâu.
Tại khu thử nghiệm của NASA ở Mexico
các nhà nghiên cứu đặt viên thử nhỏ vào họng súng cực lớn.
Viên thử mô phỏng các tiểu thiên thạch và rác thải vũ trụ.
Chúng lao và đâm vào tàu vũ trụ với tốc độ 19.000 dặm/giờ
tạo ra thảm họa trên Trái đất
để hiểu dễ dàng hơn thảm họa ngoài vũ trụ.
Ở tốc độ cao khó tin này
một vật thể rất nhỏ có thể gây rắc rối đáng kể.
Tôi đang đứng bên trong phòng đối tượng lớn nhất
của khẩu súng một inch.
Khẩu súng dài 175 feet
và có thể phóng ra một viên thử cỡ 3/4 inch.
Tôi đang giữ vật mẫu
đã bị bắn phá bởi một viên thử cỡ 5/8 inch.
Bạn thấy đấy, đây là lỗ vào
và nó đi qua cái vật mẫu này.
Một va đập cỡ này được coi là thảm họa trong vũ trụ.
Hy vọng duy nhất của các thành viên trên ISS
để sống sót được đó là đeo mặt nạ thở khẩn cấp lên
và tiến về khoang trở về.
Một vật thể chưa đến một inch có thể sẽ khiến họ phải bỏ con tàu
đáng giá nhiều tỉ đô-la này.
Viễn cảnh như thế là lí do vì sao
phi hành đoàn luôn luôn lắp thêm các lớp bảo vệ
bên ngoài của trạm không gian.
Với loại va chạm vũ trụ khác, chúng tôi chỉ biết tự trách bản thân.
Năm 1997, một nhà du hành vũ trụ người Nga
gặp rắc rối hướng dẫn một tàu chở hàng không người lái
đến điểm tiếp với trạm Mir.
Giờ chúng ta biết
70% số vụ tai nạn có liên quan đến con người.
Nên không mấy ngạc nhiên để nghĩ
rằng con người có vai trò lớn trong các vụ tai nạn
và rủi ro trong vũ trụ.
Vụ chạm Mir thực ra do
một thành viên phàn nàn rằng anh ta không được huấn luyện đầy đủ
để xử lý giai đoạn tiếp cận
và trạm điều khiển trên Trái đất nói "Anh phải làm được nó bằng mọi giá".
Vụ va chạm đã xảy ra.
Nó tạo một vết rò rỉ trong phòng áp suất cabin
và giờ họ bắt đầu mất áp suất cabin.
Và sau đó trạm vũ trụ bắt đầu lật nhào.
Nó như bóng nước vậy.
Một va chạm nữa, nó lại chuyển động.
Nên ngay cả một vật rất nhỏ
như điều khiển việc tiếp hay tách khoang
cũng gây ra thảm họa đáng sợ.
Nhưng thảm họa đã từng xảy ra trong không gian
vẫn mờ nhạt khi đem so sánh
với các thảm họa khi bắt đầu đi vào vũ trụ và khi trở về.
Có một câu nói rằng 50 dặm đầu tiên
và 50 dặm cuối cùng...
là giai đoạn nguy hiểm nhất của bất kì chuyến đi nào.
Thảm họa phóng tàu Challenger năm 1986
và bi kịch tàu cứu hộ quay về của tàu Columbia 2003 đã nói lên điều đó.
Nhưng nếu chúng ta định đi ra ngoài hệ mặt trời
thì sẽ cần phải vượt trên tầm công nghệ tên lửa hiện tại.
Một khả năng vừa làm ta vui sướng mà cũng khiến ta lo sợ
đó chính là cỗ máy phản vật chất.
Bên trong các bộ tăng tốc hạt cực lớn
các nhà khoa học đã tạo ra lượng nhỏ các phản vật chất
tạo thành từ các nguyên tử
có điện tích trái ngược với nguyên tử thông thường.
Với phản vật chất,
các electron mang điện dương còn các proton mang điện âm.
Khi vật chất và phản vật chất kết hợp,
chúng triệt tiêu lẫn nhau
giải phóng nguồn năng lượng cực lớn.
Cỗ máy phản vật chất có tỉ lệ đảo ngược 100%
từ vật chất thành năng lượng.
Hãy xem ngay cả bom nguyên tử
cũng chỉ đạt hiệu quả 1%.
Chỉ 1% khối lượng của bom nguyên tử
được biến đổi thành năng lượng.
Trong cỗ máy phản vật chất,
chúng ta đang nói đến gần 100% khối lượng
được biến đổi thành năng lượng.
Với thế kỉ tới, đó là lực thúc đẩy lựa chọn.
Nhưng một vấn đề nảy sinh.
Một thìa cà phê phản vật chất
có thể đưa ta vượt ra ngoài hệ mặt trời.
nhưng cũng với lượng đó
đủ để hủy diệt cả một thành phố.
Và một khi tàu vũ trụ đi ra ngoài không gian sâu thẳm,
các tai nạn đơn giản có thể bất ngờ làm lệch cán cân giữa sống và chết.
Khi chúng ta đi đến sao Hỏa và xa hơn nữa,
với các chuyến du hành kéo dài hằng năm trời
khả năng bị mắc lại trong vũ trụ
sẽ càng lớn hơn.
Ví dụ khi bay đến sao Hỏa,
điều gì xảy ra nếu một tiểu thiên thạch đâm thủng khoang chứa ô-xi?
Bạn sống nổi không khi không còn không khí để thở?
Lúc đó bạn chẳng thể làm được gì cả.
Bạn ra đi một cách lịch sự. Đó là việc bạn có thể làm...
dù cho nó kéo dài bao lâu.
Một mối gây họa khác
đặc biệt với các chuyến đi kéo dài hàng năm trời
là thứ mà người ta không chú ý tới.
Một thứ mà ta quên là người đồng hành.
Nhà du hành anh em.
Nếu bạn bị bó mình trong cái khoang chật hẹp
một năm nếu đi đến sao Hỏa...
hay hàng năm trời trong vũ trụ, bạn có thể phát điên.
Bạn sẽ cảm thấy lo sợ trong không gian bó kín đó.
Gã kế bên có thể thực sự làm bạn căng thẳng
và bạn chỉ muốn bóp cổ anh ta sau khi nổi khùng lên.
Dù các vụ tai nạn không được truyền bá rộng rãi
các thành viên phi hành đoàn vẫn tồn tại nhiều vấn đề gắn với quá khứ...
cùng với các kết quả nguy hiểm.
Có ít nhất một phi hành đoàn trạm vũ trụ Xô-viết những năm 1970
đã không thích nghi được
và thực tế là có xung đột.
Những căng thẳng đó đang tự biểu lộ
trên các cuộc hành trình kéo dài.
Bất kì ai nghĩ họ không bị vậy đều đang tự lừa dối chính mình.
Và để khiến mọi thứ thú vị hơn
những nhà du hành Nga được cho là đã cất giữ súng trên tàu
như một cách đề phòng sau khi một vụ hạ cánh xảy ra năm 1965.
Đội bay đã hạ cánh tại một cánh rừng ở Siberia
và khoảng ba ngày
họ phải chống lại chó sói cho tới khi đội cứu hộ đến.
Sau chuyến đi đặc biệt đó, người Xô-viết đã quyết định
họ sẽ cất giữ súng
trong tất cả các khoang tàu vũ trụ
trong trường hợp điều tương tự xảy ra.
Các nhà du hành giờ được đồn là có súng ngắn
cất trong các hộp cứu thương sơ bộ.
Nhưng không ai muốn đưa thêm bất kì thông tin chi tiết gì về điều đó.
Và mối nguy việc có vũ khí trên tàu
không chỉ là một mối lo nếu có xung đột xảy ra.
Thực ra đã có một trường hợp được viết sách
về một chuyên gia cũng bay trên chuyến du hành vào vũ trụ
thử nghiệm của anh ta thất bại...
và anh ta đã dành trọn đời để làm điều đó.
Nó đã thất bại, và anh ta đã nói về việc tự sát.
Và phi hành đoàn đã cố gắng bảo vệ anh ta
và canh giữ cái hầm để anh ta không làm hại ai.
Ngay cả với các bài học rút ra sau các chuyến du hành,
có một điều chắc chắn:
Không có gì có thể hoàn toàn ngăn chặn các thảm họa
khỏi việc tiến về tương lai.
Nếu chúng ta muốn tiếp tục các chuyến du hành của loài người
thì phải chấp nhận rủi ro...
vì đó là một nghề rất nguy hiểm.
Nhưng chúng ta phải kiểm soát được rủi ro,
và điều đó sẽ cần đến những kĩ thuật viên chất lượng
và khả năng lãnh đạo tốt.
Nhưng chỉ khi các thảm họa ập đến...
sẽ lại có một thảm họa khác...
khi nói về các chuyến thám hiểm không gian.
Tôi nghĩ chúng ta có một gen,
gen thám hiểm,
gen của sự khám phá.
Nó không chỉ tốt cho sự tiến hóa của chúng ta,
vì chúng ta tìm ra các vùng đất mới để sinh sản và sinh sống
nhưng tôi nghĩ nó cũng ở bên trong tâm trí của loài người
muốn biết cái gì ngoài đó.
Liệu ta có thể vươn tới những nơi ta chưa từng đến?
Và cảm giác vui sướng
cảm giác là người đầu tiên khám phá vùng đất mới...
thật tuyệt vời.
Biên dịch: kael - VT Teamsub Viettorrent.vn